Kömür Büyüsü

Kömür büyüsü nedir?

Kömür büyüsü, halk anlatılarında kömür parçasının bir kişinin evine, eşiğine ya da eşyalarının arasına bırakılmasıyla anılan bir adlandırmadır. Bazı yörelerde kömürün “kararmayı” ya da “sönmeyi” temsil ettiği söylenir; bu yüzden ilişkide soğuma ya da işlerde durgunluk gibi beklentilerle anıldığı olur.

Öte yandan aynı nesne, bazı geleneklerde nazara karşı bir korunma işareti olarak da kapıya ya da beşiğe konur. Yani bir kömür parçası farklı insanlar için tamamen farklı anlamlar taşıyabilir.

Kömürle ilgili anlatılar özellikle sobalı evlerin yaygın olduğu dönemlerden kalmadır. Evde her gün kullanılan bir maddenin bu kadar farklı anlamlar kazanması, aslında anlatıların ne kadar yerel ve kişisel olduğunu gösterir.

Kömür büyüsü niçin yapılır diye sorulduğunda

Bu soruyla gelenlerin çoğu aslında bir nesne bulmuştur ve onun ne anlama geldiğini merak eder. Anlatılarda kömür büyüsünün ayrılık, kıskançlık ya da birinin işlerini “karartma” isteğiyle yapıldığı söylenir. Ancak bu anlatılar, bulduğunuz parçanın oraya kim tarafından ve hangi niyetle konduğunu göstermez.

Görüşmede anlatıların ne dediğini değil, sizin neyi gördüğünüzü ve neden endişelendiğinizi konuşuruz.

Evde bir kömür parçası bulduysanız

Kömür çok kolay taşınan ve iz bırakan bir maddedir. Bir misafirin ayakkabısından, eski bir sobadan, kömürlükten ya da çocukların oyunundan kalmış olabilir. Bulduğunuz yeri, zamanı ve o günlerde eve kimlerin girip çıktığını not etmek, sonradan duyduğunuz yorumla bu gözlemi ayırmanıza yardım eder.

• Parçayı nerede buldunuz: eşikte, yastıkta, dolapta?
• Ne zaman fark ettiniz ve o dönemde evde neler değişti?
• Bunun kömür büyüsü olduğunu ilk kim, hangi gerekçeyle söyledi?

Kömür büyüsü endişesine karşı sabah akşam okunan zikir

Kapı önüne bırakılan şeylerden tedirgin olan kişi için Peygamberimizin öğrettiği şu dua çok uygundur: “Bismillâhillezî lâ yedurru measmihî şey’ün fil-ardı ve lâ fis-semâi ve hüves-semîul alîm.” Anlamı: Rabbimin adıyla başlarım; O’nun ismi dile gelince toprağın üstündekiler de göğün sakinleri de insana ilişemez; O işitir ve bilir. Rivayette bu zikrin günün başında ve sonunda söylenmesi öğütlenir (Ebû Dâvûd, Edeb 101).

Kömürün karanlığına karşı Nûr ismini hatırlamak güzeldir; Nûr, göklerin ve yerin aydınlığı, kalpleri ışıtan demektir. “Yâ Nûr, evimi ve içimi aydınlat” diye kendi sözünüzle niyaz edebilirsiniz. Bu dua bir tılsım değildir; gücünü, söyleyenin Allah’a duyduğu güvenden alır.

Kül ve kömür arasındaki fark

Halk arasında kömürle külün sıkça birlikte anıldığını görürsünüz. Kül büyüsü anlatılarında yakılmış bir şeyin kalıntısından, kömür büyüsünde ise yanmamış ya da yarı yanmış bir parçadan söz edilir. Size hangisinin söylendiğini ayırt etmek, konuşmamızı kolaylaştırır.

Acele bir karar vermeniz gerekmez

Biri size kömür büyüsü yapıldığını söyleyip hemen bir işlem ya da ödeme önerdiyse, önce neye dayanarak bu sonuca vardığını sorabilirsiniz. Bir nesneden yola çıkıp kesin hüküm veren, sizi korkutarak karar vermeye zorlayan yaklaşımlara karşı dikkatli olun. Sağlığınızla ilgili bir şikâyetiniz varsa onu ayrıca bir doktorla konuşun.

Kömür büyüsü bozan hoca arayanlar ne bekler?

Kömür büyüsü bozan hoca diye arama yapanların çoğu, bulduğu parçanın etkisinden kurtulmak ister. Kimi parçayı hemen atmış, kimi ise ne yapacağını bilemeden saklamıştır. İkisinde de yapılacak ilk şey, nesneden önce yaşadığınız olayları gözden geçirmektir.

Kömürü bulduğunuz dönemde evde bir tartışma, bir iş kaybı ya da bir sağlık sorunu yaşandıysa, bu olayların her biri kendi başına ele alınmalıdır. Hepsini tek bir nesneye bağlamak, asıl çözülmesi gereken meseleyi gözden kaçırmanıza neden olabilir. Görüşmede bunları sırayla konuşur, dua ve manevi destek kapsamında neleri ele alabileceğimizi açıklarım.

Kömür büyüsü nedir, kapıda bulunan kömür neyin işareti?

Bir sabah kapının önünde, saksının dibinde ya da arabanın tekerleği yanında kararmış birkaç kömür parçası görmek insanın içini ürpertebilir. Kömür büyüsü nedir sorusu çoğunlukla böyle bir anın ardından sorulur. Halk anlatılarında kömür, karanlığın ve küsmenin sembolü olarak geçer; bir evin neşesini söndürmek, bir işi kapatmak ya da iki kişinin arasını soğutmak amacıyla kullanıldığı söylenir.

Önce sakin olun: bulduğunuz şey her zaman bir kötü niyet taşımaz. Mangal artığı, rüzgârın taşıdığı bir parça ya da çocukların oyunu da olabilir. Bilerek bırakıldığını düşünüyorsanız bile, bir kömür parçasının Allah’ın takdiri karşısında hiçbir hükmü yoktur. Eldivenle alıp çöpe atın, kapı önünü suyla temizleyin ve korkuyu evin içine taşımayın. Kömür büyüsü şüphesiyle yaşanan uykusuzluk, isteksizlik ya da ev içi gerginlik sürüyorsa bunların başka sebeplerini de gözden geçirmek gerekir. Ecmel Hoca kimseye karşı böyle bir iş hazırlamaz; onun meselesi, buluntunun yarattığı korkuyu dağıtmak, ev halkını huzura kavuşturmak ve korunmanın sahih yollarını anlatmaktır.

Kömür büyüsünün halk hafızasındaki yeri

Kömür, Türkçede karanın ve lekenin simgesidir. “Yüzü kara çıkmak”, “kömür gibi kararmak”, “adına kara çalmak” deyimleri hep bu renge yaslanır. Öte yandan kömür ocağın, mangalın ve semaverin de yakıtıdır; yani hem ısıtır hem de dokunduğu yeri kirletir. Halk anlatılarında bu çift yüzlülük büyünün iki niyetine karşılık gelir: bir işi söndürmek ya da bir duyguyu tutuşturmak.

Bir ayrıntıyı da hatırlatmak isterim. Anadolu’nun pek çok yerinde nazar için bir kâse suya kor söndürüldüğü bilinir. Bu nedenle bir kâsenin dibinde kararmış kömür parçaları gördüğünüzde bunun bir büyü değil, aile büyüklerinden birinin yaptığı bir nazar uygulaması olması da mümkündür. Bulunduğu kâseyi kimin hazırladığını evdekilere sormak, çoğu zaman meseleyi orada çözer.

Kömürün eşiğe ya da kapı önüne bırakılması ise anlatılarda ayrı bir anlam taşır. Eşik, evin içi ile dışı arasındaki sınırdır; kararın o sınırdan içeri taşınacağı düşünülür. Bu düşünce, kara bir parçanın gözümüzde neden bu kadar büyüdüğünü de açıklar: insan, evinin kapısında beklemediği bir şey görünce oranın korunduğu duygusunu kaybeder.

Kömür büyüsüne yorulan işaretler

• Çiçek saksısının toprağında, köklerin arasına gömülmüş küçük kömür parçaları
• Temiz çamaşırlarda ya da yatak örtüsünde nereden geldiği bilinmeyen siyah lekeler
• Olumlu ilerleyen bir iş görüşmesinin ya da bir dünürlüğün son anda “kararması”
• Rüyada yüzünün ya da ellerinin isle kaplandığını görmek
• Evde yanık kokusu duyulup kaynağının bulunamaması

Bu işaretlerin bir bölümü çok sıradan sebeplerden doğabilir. Saksılara bazen toprağı havalandırmak için bilerek kömür konur, çamaşırdaki leke bir kalemden gelmiş olabilir.

Kapısının önünde kömür bulup gece gözüne uyku girmeyen bir anneyle konuşmuştum; kömür büyüsü korkusu bütün evi sarmıştı. Mü’min ismi, güveni kalbe yerleştirenin Allah olduğunu anlatır. Siz de böyle bir şey bulduysanız telaşlanmayın, bana bir mesaj bırakın, ne yapacağımıza bakalım.

Kömürle karartma anlatısı hangi niyete dayanır?

Anlatılarda bu büyüye başvuranın içinde çoğu zaman bir kırgınlık ya da rekabet vardır: işini kaybeden birinin, onun yerine geçen kişiye öfkesi; reddedilen bir talibin kırgınlığı. Diğer anlatıda ise kömür, sönmüş bir sevgiyi yeniden yakma umuduyla anılır. Her iki durumda da asıl yanan şey, kişinin kendi içindeki duygudur. Bir köz nasıl üflendikçe parlarsa, konuşulmayan öfke de içte tutuldukça büyür.

Kömür büyüsünü çözerken sağduyu

Bulduğunuz kömürleri çıplak elle ufalamayın; isi ellerinize ve eşyalarınıza bulaşır. Eldivenle bir kâğıda sarıp kenara alın, nereden çıktığını not edin. Evinizde soba ya da şofben kullanıyorsanız ve baş ağrısı, sersemlik, bulantı gibi şikâyetler yaşıyorsanız önce bir doktora başvurun ve bacayı kontrol ettirin; bu belirtiler zehirli gazdan kaynaklanabilir. Kendi dualarınızı sürdürmek manevi tarafta size destek olur. Benimle konuşurken kömürü ilk kimin gördüğünü ve o hafta evde kimlerin bulunduğunu birlikte sıralarız.