Esmâ-ül Hüsnâ

Bütün kemal sıfatlarına sahip tek ilahın özel adı

Yalnızca Yüce Yaratıcı’ya ait özel isimdir; diğer bütün güzel isimler O’nun sıfatlarını anlatır. Başka hiçbir varlığa ad olarak verilmez ve kelime-i tevhidin merkezinde yer alır.

Dünyada bütün yaratılmışlara merhamet eden

Rahmetinin genişliğini anlatır: inanan inanmayan ayırt etmeden bütün yaratılmışlara dünyada nimet ulaştırır. Besmelede ve Fâtiha’da Rahîm ile yan yana zikredilir.

Müminlere âhirette özel rahmetiyle muamele eden

Merhametin süreklilik ve özel ikram yönünü ifade eder. Âlimler bu ismi, müminlere özellikle âhirette gösterilecek bağışlayıcı şefkatle ilişkilendirmiştir.

Mülkün ve kâinatın gerçek hükümdarı

Göklerin ve yerin gerçek hükümranı O’dur; insanların sahip olduğu mülk geçici bir emanetten ibarettir. Dünya makamlarına gönül bağlamamayı hatırlatan bir isimdir.

Her türlü eksiklikten uzak, tertemiz olan

Noksanlık, hata ve yaratılmışlara benzerlik gibi her türlü kusurdan arınmış olmayı anlatır. Kalbini kötü düşüncelerden temizlemek isteyenlerin sıkça andığı isimlerdendir. Yâ Kuddûs sayfası →

Her kusurdan salim, esenlik veren

Zatı her ayıptan salim olan ve kullarına esenlik bağışlayan demektir. Müslümanların birbirine verdiği selam da bu ismin anlamından beslenir; huzur arayanlar çokça anar. Yâ Selâm sayfası →

Güven veren, vaadine sadık olan

Kullarına emniyet veren, sözünde duran, peygamberlerini mucizelerle tasdik eden anlamına gelir. Korku ve kaygı anlarında gönle güven aşılayan isimlerden biri sayılır.

Her şeyi gözetip koruyan

Yarattıklarını gözetip koruyan, onların bütün hâllerine hâkim olan Rab demektir. Hiçbir varlık O’nun murakabesinin dışında kalmaz.

Mağlup edilmesi imkânsız, üstün güç sahibi

Yenilmesi düşünülemeyen, izzet ve şerefin asıl sahibi anlamındadır. Kur’an’da çoğunlukla Hakîm ismiyle birlikte gelerek gücün hikmetle kullanıldığını vurgular.

Dilediğini yaptıran, kırıkları onaran

İki anlam taşır: iradesini her şeye geçiren ve kırılmış gönülleri, bozulmuş hâlleri onaran. Halk arasında daha çok ikinci yönüyle, teselli niyetine anılır.

Büyüklükte eşi olmayan, azamet sahibi

Büyüklük yalnızca O’na yakışır; kul için kibir bir kusurken Allah için kemal sıfatıdır. Bu isim, insana tevazuyu ve haddini bilmeyi öğütler.

Takdir ederek yoktan var eden

Varlıkları ölçü ve plan üzerine takdir edip yokluktan var eden demektir. Yaratma fiilinde O’nun ortağı ya da yardımcısı bulunmaz.

Varlıkları birbirinden farklı ve kusursuz yaratan

Yaratılanları birbirinden ayrı, uyumlu ve kusursuz biçimde ortaya koyan anlamındadır. Haşr sûresinde Hâlık ve Musavvir ile aynı ayette geçer.

Her varlığa ayrı şekil ve suret veren

Her canlıya kendine özgü bir şekil ve görünüş veren Rab’dir. Anne karnındaki yavruya suret verilmesi de bu ismin tecellisi olarak anlatılır.

Günahları tekrar tekrar bağışlayan

Kulların günahlarını defalarca örtüp bağışlayan anlamına gelir; kelimedeki mübalağa kalıbı affın çokluğunu gösterir. Tövbe eden kimse ümitsizliğe düşmesin diye anılır.

Her şeye galip gelen, boyun eğdiren

Her şeye galip gelen ve bütün varlıkları kudreti altında tutan demektir. Zorbalığın ve haksızlığın sonunda yenileceğine dair inancı güçlendirir.

Karşılıksız ve bol bol bağışlayan

Hiçbir karşılık beklemeden, sürekli ve bol bol bağışta bulunan anlamındadır. Hz. Süleyman’ın duasında geçer; evlat ve hayırlı kısmet isteyenler bu isme sığınır. Yâ Vehhâb sayfası →

Bütün canlıların rızkını veren

Bütün canlıların maddi ve manevi azığını yaratıp ulaştıran Rab demektir. Rızık kaygısı taşıyanlara emeğin yanında tevekkülü hatırlatır. Yâ Rezzâk sayfası →

Kapalı kapıları açan, hak ile hükmeden

Kapalı kapıları, sıkışmış işleri ve gönülleri açan; kulları arasında hak ile hükmeden anlamına gelir. Yeni bir başlangıç arayanların dilinden düşmez. Yâ Fettâh sayfası →

Her şeyi en ince ayrıntısıyla bilen

Gizli ve açık, olmuş ve olacak her şeyi bütün ayrıntısıyla bilen demektir. İlim talebesi ve sınava hazırlanan öğrenciler bu ismi dua ederken sıkça anar.

Dilediğine darlık veren, ruhları alan

Dilediğinin rızkını daraltan, ruhları kabzeden anlamındadır. Darlık dönemlerinin de bir hikmetle verildiğini düşündürür; Bâsıt ile birlikte anılması tercih edilir.

Rızkı ve gönülleri genişleten

Rızkı genişleten, gönülleri ferahlatan anlamına gelir. Âlimler bu ismi Kâbız’dan ayırmadan anmayı edep saymıştır; çünkü daralma ve açılma aynı kudretten gelir.

Haddi aşanı dilediği gibi alçaltan

Kibirlenenleri ve haddi aşanları alçaltan demektir. Râfi’ ile çift hâlinde düşünülür; insanın yükselişini de düşüşünü de kendi gücüne bağlamamasını öğretir.

Dilediği kulunu derece bakımından yücelten

Dilediği kulunu iman, ilim ve güzel ahlak sayesinde yücelten anlamındadır. Gerçek yükselişin makamda değil, Allah katındaki derecede olduğunu hatırlatır.

İzzet veren, dilediğini aziz kılan

İzzet ve onur veren, dilediğini değerli kılan demektir. “Dilediğini aziz kılarsın” ifadesinin yer aldığı Âl-i İmrân 26, bu ismin anlamını en güzel biçimde yansıtır.

Dilediğini zillete düşüren

Hak edeni zillete düşüren anlamına gelir. İzzeti yalnız O’nun verip alabileceğini bilen kul, insanların övgüsüne ya da yergisine aşırı bağlanmaz.

Her şeyi işiten

Söylenen ve içten geçirilen her sözü, en kısık fısıltıyı bile işiten demektir. Duanın mutlaka duyulduğu inancının dayanağıdır.

Her şeyi gören

Gizli açık her şeyi, karanlıktaki en küçük hareketi dahi gören anlamındadır. Kulun yalnız kaldığı anlarda da davranışlarına özen göstermesini öğütler.

Hakkı batıldan ayıran, hüküm veren

Hakkı batıldan ayıran, anlaşmazlıklarda son ve isabetli hükmü veren demektir. Haksızlığa uğrayan kişi davasını O’na havale ederek teselli bulur.

Mutlak adalet sahibi

Mutlak adalet sahibidir; zulmetmek O’nun şanına yakışmaz. Bu isim mümine hem kendi davranışlarında hakkaniyeti hem de ilahi adalete güveni öğretir.

Lütfu ince, en gizli şeyleri bilen

İki boyutu vardır: en ince ayrıntıları bilmek ve lütfunu kullarına fark ettirmeden, yumuşaklıkla ulaştırmak. Zor işlerin kolaylaşması niyetiyle anılan isimlerin başında gelir. Yâ Latîf sayfası →

Her şeyin iç yüzünden haberdar olan

Olayların yalnız görünüşünü değil, iç yüzünü ve sonucunu da bilen anlamındadır. Kur’an’da çoğu kez Latîf ile yan yana gelir.

Cezada acele etmeyen, yumuşak davranan

Kullarının hatalarını görüp de cezada acele etmeyen, onlara düzelme fırsatı tanıyan demektir. Öfkesini yenmek isteyenler bu isimden yumuşaklık dersi alır.

Büyüklüğü akla sığmayan

Zatı ve sıfatlarıyla akılların kavrayamayacağı kadar büyük olandır. Rükûda okunan “Sübhâne rabbiye’l-azîm” tesbihi bu ismi içerir.

Affı geniş, günahları örten

Bağışlaması derin ve kapsamlı olan demektir; Gaffâr affın sıklığını, Gafûr ise genişliğini vurgular. Zümer 53’teki ümit veren çağrının sonunda yer alır.

Az amele çok karşılık veren

Küçük bir iyiliğe bile kat kat karşılık veren, kulunun emeğini zayi etmeyen anlamındadır. İnsana da nimetlere şükretmeyi öğretir.

Yüceliği her şeyin üstünde olan

Zatı, kudreti ve şanıyla her şeyin üstünde bulunan demektir. Âyetü’l-kürsî’nin son cümlesinde Azîm ismiyle birlikte geçer.

Büyüklüğü sınırsız olan

Büyüklüğü hiçbir ölçüye sığmayan anlamına gelir. Namazın her rüknünde tekrarlanan tekbir, bu büyüklüğün dil ile ikrarıdır.

Her şeyi koruyup gözeten

Yarattıklarını varlıkta tutan, kullarını belalardan ve amellerini kaybolmaktan koruyan demektir. Yolculuğa çıkanlar ve sevdikleri için endişelenenler bu isme sığınır. Yâ Hafîz sayfası →

Her canlının azığını yaratıp gözeten

Her canlının bedenine ve ruhuna gerekli gıdayı yaratıp ulaştıran, her şeye gücü yeten anlamındadır. Nisâ 85’te bu isimle anılır.

Hesaba çeken, kuluna yeten

Kullarını hesaba çeken ve onlara yeten demektir. “Hesap gören olarak Allah yeter” anlamındaki ifade Kur’an’da birkaç kez geçer.

Celâl ve haşmet sahibi

Celâl, yani azamet ve heybet sıfatlarına sahip olandır. Kalpte saygı uyandıran bu isim, Zü’l-celâli ve’l-ikrâm terkibiyle de akrabadır.

Cömertliği sınırsız, ikram eden

Cömertliği sınırsız, istenmeden veren ve verdiğini başa kakmayan anlamındadır. İnfitâr 6’da insana “seni Kerîm olan Rabbine karşı ne aldattı?” diye sorulur. Yâ Kerîm sayfası →

Her an gözetleyen

Kullarını her an gözetim altında tutan, hiçbir hâli kendisinden gizli kalmayan demektir. Bu bilinç, tasavvufta murakabe adı verilen iç uyanıklığın temelidir.

Dualara karşılık veren

Dua edenin çağrısına cevap veren anlamına gelir. Hûd 61’de Hz. Sâlih’in sözlerinde, Rabbin kuluna yakın olduğu ve çağrısına icabet ettiği vurgusuyla yer alır; cevap bazen istenenden daha hayırlısı olarak gelir. Yâ Mücîb sayfası →

İlmi ve rahmeti her şeyi kuşatan

İlmi, rahmeti ve ihsanı her şeyi kuşatan demektir. Dar bir hâle düşen kişiye Allah’ın imkânlarının tükenmediğini hatırlatır.

Her işi hikmetli olan

Her emrinde ve yarattığında hikmet bulunan, yerli yersiz iş yapmayan anlamındadır. Başa gelenlerin anlamını o an kavrayamasak da bir hikmetin varlığına güvenmeyi öğretir.

Kullarını seven, sevilmeye en layık olan

Salih kullarını seven ve onlar tarafından sevilmeye en layık olan demektir. Hûd 90’da Rahîm ile, Bürûc 14’te Gafûr ile birlikte geçer; gönüller arasında sevgi isteyenler çokça anar. Yâ Vedûd sayfası →

Şanı yüce, şerefi büyük

Şanı yüce, ikramı bol, şerefi sınırsız anlamına gelir. Namazda okunan salli-bârik dualarının sonunda “innake hamîdün mecîd” diye anılır.

Ölüleri dirilten, peygamber gönderen

Ölüleri diriltip kabirlerinden kaldıracak ve insanlara peygamber gönderen demektir. Âhiret inancının en açık ifadelerinden birini taşır.

Her şeye şahit olan

Her olaya şahit olan, hiçbir şey gözünden kaçmayan anlamındadır. Haksızlık gördüğünde tanık bulamayan kişi için güçlü bir teselli kaynağıdır.

Varlığı gerçek ve değişmez olan

Varlığı gerçek, değişmez ve yok olmayan demektir. Sözü, vaadi ve hükmü de doğrudur; batıl olan her şey sonunda silinip gider.

Kendisine güvenilip dayanılan

İşlerini kendisine havale edenlere en güzel şekilde kefil olan anlamına gelir. “Hasbünallâhu ve ni‘me’l-vekîl” sözü Âl-i İmrân 173’te geçer.

Kudreti tükenmeyen, güçlü

Kudreti hiç azalmayan, yorgunluk bilmeyen güç sahibi demektir. Kötü bir alışkanlığa karşı mücadele edenler irade gücü dileğiyle bu ismi anar.

Gücü sağlam ve sarsılmaz olan

Gücü sağlam ve sarsılmaz olan anlamındadır. Zâriyât 58’de Rezzâk ismiyle aynı ayette yer alır; rızkın kaynağının asla zayıflamadığını düşündürür.

Müminlerin dostu ve yardımcısı

İnananların dostu, yardımcısı ve işlerini üstlenen demektir. Bakara 257’de Allah’ın, iman edenleri karanlıklardan aydınlığa çıkaran dost olduğu bildirilir.

Her türlü övgüye layık olan

Her türlü övgüye layık olan, hamd edilen anlamına gelir. Fâtiha’yı açan “elhamdülillâh” ifadesi bu ismin özünü dile getirir.

Her şeyi tek tek sayıp bilen

Yarattığı her şeyi, yağmur damlalarına ve yaprakların sayısına varıncaya dek tek tek bilen demektir. Ne iyilik ne kötülük O’nun kaydından düşer.

Örneksiz olarak ilk defa yaratan

Varlıkları önceden bir örnek olmaksızın ilk kez yaratan anlamındadır. Muîd ismiyle birlikte, yaratmanın başı ile tekrarını bir arada anlatır.

Yaratılanı yeniden var eden

Ölümden sonra yaratılanları yeniden hayata döndüren demektir. İlkini yoktan var edenin ikincisini yaratmakta zorlanmayacağını hatırlatır.

Hayat veren, dirilten

Cansız olana hayat veren, kurumuş toprağı yağmurla canlandıran anlamına gelir. Ümitsizlik içindeki kalplerin de yeniden dirilebileceğini düşündürür.

Ölümü yaratan ve eceli takdir eden

Ölümü yaratan ve her canlının ecelini takdir eden demektir. Hayatın geçici olduğunu hatırlatarak insanı vaktini değerlendirmeye çağırır.

Ezelî ve ebedî diri olan

Ezelden ebede diri olan, hayatı başkasından almayan anlamındadır. Âyetü’l-kürsî’nin ilk cümlesinde Kayyûm ile beraber zikredilir. Yâ Hay sayfası →

Kendi zatıyla var, her şeyi ayakta tutan

Varlığı kendinden olan ve bütün kâinatı her an ayakta tutup yöneten demektir. Uyuklamak ve uyku O’na ârız olmaz; bu yüzden gözetimi kesintisizdir. Yâ Kayyûm sayfası →

Dilediğini bulan, hiçbir şeye muhtaç olmayan

Dilediğini dilediği anda bulan, hiçbir şeyi eksik olmayan anlamına gelir. Kur’an’da isim olarak geçmez, Tirmizî rivayetindeki listede yer alır.

Şanı ve keremi büyük olan

Şeref ve kerem bakımından yüce olan demektir. Anlamca Mecîd’e çok yakındır; âlimler aradaki farkı ikramın genişliğinde görmüştür.

Zatında ve sıfatlarında bir ve tek olan

Zatında, sıfatlarında ve fiillerinde bir olan, ortağı ve benzeri bulunmayan anlamındadır. Tevhid inancının doğrudan ifadesidir.

Muhtaç olmayan, herkesin yöneldiği

Hiçbir şeye ihtiyaç duymayan, buna karşılık her varlığın ihtiyacı için kendisine yöneldiği demektir. İhlâs sûresinin ikinci ayetinde geçer.

Her şeye gücü yeten

Dilediği her şeyi yapmaya gücü yeten anlamına gelir. Aciz kaldığını hisseden insana, imkânsız görünen bir işin O’nun katında kolay olduğunu hatırlatır.

Kudretini dilediği gibi kullanan

Kudretini dilediği gibi, hiçbir engelle karşılaşmadan kullanan demektir. Kâdir isminin mübalağalı ve daha kuvvetli bir ifadesidir.

Dilediğini öne alan

Dilediğini öne geçiren, derecesini yükselten ve zamanı geleni öne alan anlamındadır. Hayırlı işlerde önceliğe ulaşmak isteyenlerin andığı nakledilir.

Dilediğini geri bırakan

Dilediğini geri bırakan, bazı şeyleri hikmetle erteleyen demektir. Geciken bir isteğin aslında kul için daha hayırlı bir zamana saklanmış olabileceğini düşündürür.

Başlangıcı olmayan, her şeyden önce var olan

Varlığının başlangıcı bulunmayan, her şeyden önce var olan anlamına gelir. Hadîd 3’te Âhir, Zâhir ve Bâtın ile tek ayette zikredilir.

Sonu olmayan, her şeyden sonra kalan

Her şey yok olduktan sonra da baki kalacak olan demektir. Sonu olmayan bir varlığa dayanmanın güvenini kalbe yerleştirir.

Varlığı delilleriyle apaçık olan

Varlığı kâinattaki sayısız delille apaçık görünen anlamındadır. Gözle görülmese de yarattığı eserler sayesinde her yerde tanınır ve bilinir.

Zatı gizli olan, gizliyi bilen

Zatının mahiyeti akıl ve duyularla kavranamayan, gizli olan her şeyi de bilen demektir. Zâhir ismiyle karşıt bir çift oluşturur.

Kâinatın bütün işlerini yöneten

Kâinatın bütün işlerini yöneten ve tasarrufu elinde tutan anlamına gelir. Ra‘d 11’de insanlar için O’ndan başka bir yöneticinin bulunmadığı belirtilir.

Yaratılmışlara benzemekten yüce olan

Yaratılmışlara ait her türlü benzerlik ve eksiklikten çok yüce olan demektir. Ra‘d 9’da Kebîr ile birlikte geçer.

İyiliği ve ihsanı bol olan

İyiliği ve ihsanı bol olan, kullarına hayrı dileyen anlamındadır. Anne babaya iyilik anlamına gelen birr kelimesiyle aynı köktendir.

Tövbeleri kabul eden

Tövbeleri kabul eden ve kullarını tövbeye yönelten demektir. Hz. Âdem’in tövbesinin kabulünü anlatan Bakara 37’de bu isimle anılır.

Zalimlere hak ettiği karşılığı veren

Zulümde ısrar edenlere hak ettikleri karşılığı veren anlamına gelir. İntikam burada öfke değil, ilahi adaletin yerini bulması demektir.

Günahları silen, affeden

Günahı yalnız örtmekle kalmayıp kayıttan tamamen silen demektir. Kadir gecesinde okunması tavsiye edilen “Allahümme inneke afüvvün” duası bu ismi içerir.

Çok şefkatli olan

Merhametin en ince ve en yoğun hâli olan şefkatle muamele eden anlamındadır. Bakara 143’te Rahîm ile yan yana gelir.

Mülkün ebedî ve tek sahibi

Mülkün tek ve ebedî sahibi, onu dilediğine verip dilediğinden alan demektir. Âl-i İmrân 26’da bu terkiple başlayan bir dua öğretilir.

Azamet ve ikram sahibi

Hem heybet ve azamet hem de lütuf ve ikram sahibi anlamına gelir. Rahmân 27’de geçer; namaz sonrası okunan “tebârekte yâ ze’l-celâli ve’l-ikrâm” duasında da yer alır.

Adaletle hükmeden, hakkı yerine koyan

Hükmünde adaletle davranan, mazlumun hakkını zalimden alan demektir. Adl isminden farklı olarak, adaletin fiilen yerine getirilmesini öne çıkarır.

Dağınığı toplayan, insanları bir araya getiren

Dağınık olanı toplayan, insanları kıyamet günü bir araya getiren anlamındadır. Ayrılmış gönüllerin yeniden birleşmesi dileğiyle de anılır.

Hiçbir şeye muhtaç olmayan, zengin

Zenginliği kendinden olan, hiçbir şeye ihtiyaç duymayan demektir. Kulların O’na muhtaç olduğunu, O’nun ise kimseye gereksinimi bulunmadığını hatırlatır.

Dilediğini zengin kılan, ihtiyaçtan kurtaran

Dilediğini zengin kılan, ihtiyaçtan kurtarıp başkalarına el açtırmayan anlamına gelir. İsim olarak ayette geçmez; anlamı Necm 48’deki “ağnâ” fiiliyle ilişkilendirilir. Yâ Muğnî sayfası →

Dilemediğine engel olan, zararı önleyen

Dilemediği şeyin gerçekleşmesine engel olan, kullarını zarardan koruyan demektir. Bazen bir isteğin olmaması da bu ismin koruyucu tecellisidir.

İmtihan için elem ve zararı yaratan

İmtihan için elem ve sıkıntıyı yaratan anlamındadır. Nâfi’ ile birlikte anılır; zarar da fayda da yalnız O’nun izniyle gerçekleşir.

Fayda veren, hayrı yaratan

Fayda veren ve hayrı yaratan demektir. Bir ilacın şifa vermesi, bir sözün yarar sağlaması da sonuçta O’nun takdiriyle olur.

Göklerin ve yerin nuru, aydınlatan

Göklerin ve yerin aydınlığı, kalplere iman ışığını veren anlamına gelir. Nûr sûresinin 35. ayetinde meşhur bir benzetmeyle anlatılır.

Doğru yola ileten

Kullarını doğru yola ileten, hakkı gösteren demektir. Furkân 31’de “yol gösterici ve yardımcı olarak Rabbin yeter” denir.

Eşsiz ve örneksiz yaratan

Benzeri görülmemiş bir şekilde, eşsiz ve örneksiz yaratan anlamındadır. Bakara 117’de göklerin ve yerin yaratıcısı olarak bu isimle anılır.

Varlığı sonsuz olan

Varlığının sonu bulunmayan, ebedî kalıcı olan demektir. Her şeyin fani olduğu bir dünyada kalıcı olana bağlanmanın değerini hatırlatır. Yâ Bâkî sayfası →

Her şey yok olunca kalan asıl sahip

Bütün varlıklar yok olduktan sonra her şeyin asıl sahibi olarak kalan anlamına gelir. İnsanın elindekinin emanet olduğunu hatırlatır.

Her işi isabetli, doğruya yönelten

Her işi isabetli olan ve kullarını doğruya yönelten demektir. Karar vermekte zorlananlar istihare ile birlikte bu ismi anmayı tercih eder.

Çok sabırlı, cezada acele etmeyen

Çok sabırlı olan, isyankârları cezalandırmakta acele etmeyen anlamındadır. Listeyi kapatan bu isim, mümine sıkıntılar karşısında metanet öğütler.